Drugi semestr wykładu z filozofii — kontynuacja po dr Kubickiej. Prowadzący: adiunkt na Wydziale Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa UAP (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu). Doktorat z filozofii (nihilizm w XIX w.), habilitacja z badań nad pamięcią chłopską. 16 lat związany z uczelnią.
Wykład zaczyna się od prowokacyjnej tezy: śmiech pobudza myślenie. Cztery głosy w obronie śmiechu:
Napisał w eseju Twórca jako wytwórca (1934), w mrocznych czasach nazizmu:
Dla myślenia nie ma lepszego startu niż śmiech. Pobudzenie do śmiechu daje zwykle myśleniu większe pole do popisu niż jątrzenie duszy.
Śmiech — choć często rugowany ze sfery duchowości — jest wyrazem autentycznej aktywności duchowej. Dzięki niemu przezwyciężamy automatyzmy zachowania i rozbijamy ramy konwencji.
Lepiej śmiechem jest pisać niż łzami. Śmiech to szczere królestwo człowieka.
Jakiż to największy grzech popełniono dotychczas na świecie. Czyż nie były nimi słowa tego, który rzekł: biada tym, którzy się śmieją?
Śmiech może być też wyrazem złośliwości, szyderstwa, braku empatii. Bergson wskazywał, że śmiech onieśmielający przez upokorzenie to coś zupełnie innego. Si duo faciunt idem, non est idem — gdy dwaj robią to samo, to nie jest to samo.
Autentyczna historia z początku lat 90. Prowadzący, wówczas uczeń II klasy liceum, pojechał na olimpiadę filozoficzną do Poznania (Instytut Filozofii UAM, kampus Ogrody). Na głównym wejściu widniało graffiti:
P = „Filozofia jest nudna" | Q = „Seks jest niezbędny"
Koniunkcja jest prawdziwa tylko wtedy, gdy oba człony są prawdziwe.
Prowadzący zaprzecza pierwszemu członowi (P jest fałszywe → koniunkcja fałszywa), cytując przy okazji domniemane słowa Kanta o seksie:
Przyjemność wątpliwa, a ruchy niegodne filozofa.
Wersja alternatywna: ponoć po wizycie w domu publicznym Kant miał rzec „Rzecz sama w sobie dość przyjemna, ale te ruchy niegodne filozofa" — nawiązanie do kantowskiego pojęcia Ding an sich.
Nie ma rozpusty gorszej niż myślenie.
Pleni się ta swawola jak wiatropylny chwast
na grządce wytyczonej pod stokrotki.
Dla takich, którzy myślą, święte nie jest nic.
Zuchwałe nazywanie rzeczy po imieniu,
rozwiązłe analizy, szeteczne syntezy,
pogoń za nagim faktem, dzika i hulaszcza,
lubieżne drażliwych tematów, tarło poglądów, to im właśnie graj.
Filozofia jako zaproszenie do radykalnego, odważnego, niezależnego i wnikliwego myślenia.
Oświeceniem nazywamy wyjście człowieka z niepełnoletności, którą popadł z własnej winy. Niepełnoletność ta to niezdolność człowieka do posługiwania się swym własnym rozumem bez obcego kierownictwa. [...] Sapere aude. Miej odwagę posługiwać się własnym rozumem. Tak oto brzmi hasło oświecenia.
φιλεῖν (philein) = miłować, umiłowanie
σοφία (sophia) = mądrość / wiedza
Dosłownie: umiłowanie mądrości
Mądrość — rozumienie głębsze, egzystencjalne, praktyczne. Coś, co zdobywa się przez doświadczenie i refleksję.
Wiedza — informacja, fakty, wiedza teoretyczna. Można ją posiadać bez głębszego zrozumienia.
Prowadzący zastrzega: pojęcia bliskie, ale nie należy ich utożsamiać. To rozróżnienie będzie rozwinięte na kolejnym wykładzie.
Łac. „Miej odwagę być mądrym" — hasło Kanta i oświecenia, przywołane za Horacym. Fundament postawy filozoficznej.
Łac. „Powtarzanie matką nauki" — uzasadnienie egzaminu testowego jako formy utrwalania wiedzy.
Terencjusz: „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce." Hasło humanizmu renesansowego.
„Gdy dwaj robią to samo, to nie jest to samo." — o różnicy między śmiechem pobudzającym myśl a śmiechem raniącym.