Rodin sam nazywał tę rzeźbę „poetą" — paralela między filozofowaniem a poetyzowaniem. Historyk sztuki Szymborska też bywa nazywana poetą-filozofem.
Człowiek niezłamany przez nazizm; jego żona była Żydówką — miał problemy. Po wojnie stał się sumieniem Niemiec. Napisał Problem winy.
Czym jest filozofia i jaką ma wartość — to sprawa sporna. Już to oczekuje się od niej nadzwyczajnych odkryć. Już to lekceważy jako myślenie bezprzedmiotowe. [...] W samej rzeczy to, co występuje pod mianem filozofii, dostarcza przykładów na poparcie tak skrajnych ocen.
Co istnieje? Jaka jest struktura rzeczywistości? Byt, absolut, Bóg.
Teoria poznania. Co mogę wiedzieć? Od Kartezjusza do Kanta.
Kim jest człowiek? Podmiot, ciało, duch, egzystencja.
Co powinienem czynić? Imperatyw kategoryczny Kanta.
Bóg jako fenomen filozoficzny. Dowody, fideizm, mistrze podejrzeń.
Czego mogę się spodziewać? Nadzieja, transcendencja, egzystencja.
Anegdota: za filozofa można się uważać, gdy się przeczytało i zrozumiało Krytykę — dwa warunki konieczne.
Wszelki interes mego rozumu [...] skupia się w następujących trzech pytaniach:
1. Co mogę wiedzieć?
2. Co powinienem czynić?
3. Czego mogę się spodziewać?
Kim jest człowiek? — przenika całą kantowską filozofię, a zdaniem prowadzącego jest jednym z najważniejszych pytań filozofii w ogóle.
Model rzeczywistości wg Platona (za: Arnold Zenbacher, Wprowadzenie do filozofii). Trzy wymiary bytu:
Między wymiarem materialnym a umysłem pośredniczą zmysły i układ nerwowy.
Wymiar absolutny (idealny) — wieczny, niezmienny — jest wzorem dla tego, co materialne.
Oprócz materialnej rzeczywistości i umysłu istnieje jeszcze wymiar idei — najwyższy rodzaj bytu. Odpowiednik tego, co za jaskinią (słońce, rzeczy na zewnątrz).
Platonizm zaciążył nad całym rozwojem myśli europejskiej — zarówno jako inspiracja (idealizm, filozofia chrześcijańska), jak i problem (ucieczka od ciała i materii).
Państwo, księga VII (Dialog: Sokrates — Glaukon). Trzy poziomy metafory:
Platon złożył Sokratesowi trybut w przypowieści o jaskini. Sokrates sądzony za (1) demoralizowanie młodzieży i (2) nieuznawanie bogów, których uznaje państwo. Zamiast Daimoniona (wewnętrznego głosu-sumienia) miał wprowadzać własne bóstwa. Wypił cykutę ok. 399 p.n.e.
„To, co po fizyce" — tak Andronikos z Rodos (I w. p.n.e.) zatytułował pisma Arystotelesa ułożone po jego traktacie fizycznym. Metafizyka bada byt jako byt: ostateczne racje, konieczne warunki istnienia.
Czy Bóg / absolut istnieje? Racjonalne argumenty za i przeciw. Atrybuty boskie i wynikające z nich problemy (np. problem zła — teodyceja).
Religia jako fenomen ludzki — społeczny, psychologiczny, kulturowy. Można uprawiać filozofię religii bez rozstrzygania kwestii istnienia Boga.
Rozum doprowadza nas do granicy, za którą trzeba zrobić skok w wiarę. Fides — wiara — nie jest irracjonalna, ale trans-racjonalna. Bóg to „zupełnie inny" — paradoks jest właściwą formą relacji z transcendencją.
Termin Paula Ricœura — trzej myśliciele, którzy zdemontowali naiwne zaufanie do religii i świadomości:
Religia jako „opium ludu" — ideologiczna nadbudowa stosunków produkcji. Maszyna reprodukcji istniejącego ładu społecznego.
„Bóg jest martwy" (Bóg umarł) — europejska kultura wybiła się na ten fundament, ale go porzuciła. Religia jako wyraz słabości, ressentiment.
Religia jako iluzja — projekcja ojcowskiego obrazu i mechanizm radzenia sobie z lękiem. W liście: „dla mnie Bóg nic takiego nie zrobił". Do śmierci niewierny Żyd.
Filozofowie współcześni chętnie omijają kwestię istnienia Boga. Ani nie twierdzą, że Bóg istnieje, ani temu nie przeczą. A przecież ktoś, kto filozofuje, powinien zająć stanowisko. Na wątpliwości co do istnienia Boga winien dać odpowiedź, inaczej nie wyjdzie poza filozofię sceptyczną, która w ogóle niczego nie twierdzi, z niczym się nie zgadza i niczemu nie przeczy.
Alternatywa: zaniechać filozofii i ograniczyć się do nauki. Wittgenstein: „O czym nie można wiedzieć, o tym trzeba milczeć" — ale wtedy opuszczamy grunt filozofii.