Wykład 02 · Historia Sztuki

Florencja

Laboratorium doświadczalne renesansu — Quattrocento
Temat: Wczesny Renesans
Czas: XV wiek (Quattrocento)
Region: Florencja, Włochy

Florencja — dlaczego właśnie tu?

Warunki sukcesu

  • Pieniądze rodów kupieckich (Medyceusze)
  • Wola mecenatu i rywalizacja między rodami
  • Humanizm: rola jednostki w kulturze
  • Leonardo Bruni — Pochwała Florencji
  • Konkurs jako nowe narzędzie selekcji (1401)

Szkoła florencka vs. sieneńska

  • Dwie rywalizujące republiki militarnie
  • Florencja podporządkowała Sienę
  • Florencja: monumentalizm, idealizacja
  • Szkoła florencka → szkoła rzymska → barok

Przerwa — Czarna Śmierć (1348)

  • Epidemia dżumy zatrzymuje rozkwit sztuki
  • Minimum dwa pokolenia regeneracji
  • Schyłek XIV w. — odrodzenie rzemiosła
  • Rozpad feudalizmu → nowożytna gospodarka

Konkurs 1401 — narodziny renesansu w historii sztuki

Data kluczowa: 1401

W historii sztuki (nie historii powszechnej) to rok rozpoczęcia renesansu. Konkurs na drzwi do florenckiego Baptysterium — pierwsza taka forma selekcji artystycznej w Europie.

Lorenzo Ghiberti — ZWYCIĘZCA

  • Odlana z jednej matrycy — harmonijność
  • Akt Izaaka — idealizacja antyczna
  • Styl: gotyk międzynarodowy + antyk
  • Ćwierć wieku pracy nad 2. drzwiami
  • Trzecie drzwi — Rajskie Wrota (Porta del Paradiso)

Filippo Brunelleschi — przegrany, ale...

  • Kompozycja wieloplanowa, plastyczna
  • Chłopiec — cytat ze Spinario
  • Odwrót → wyjazd do Rzymu z Donatello
  • W Rzymie odkrywa perspektywę linearną
  • Zostaje architektem (kopuła S. Maria del Fiore)

Rajskie Wrota — Porta del Paradiso

Trzecie drzwi Baptysterium (2. połowa XV w.) — dzieło bez konkursu, wolna ręka Ghibertiemu.

🏛️

Innowacje Rajskich Wrót

Perspektywa liniowa (jedna z pierwszych realizacji), idealizacja ciał, kwatery kwadratowe zamiast czwórliści, sceny ze Starego Testamentu (Jakub i Ezaw), cytaty z architektury antycznej (łuki pełne), wizerunek Ghibertinego w bordiurze.

Donatello — rewolucja w rzeźbie

Donatello (Donato di Niccolò di Betto Bardi, ok. 1386–1466)

Rzeźbiarz florencki — uczeń Ghibertiего, przyjaciel Brunelleschiego

Wyjazd do Rzymu z Brunelleschim — studium rzeźby antycznej. Przywraca tematy porzucone od starożytności: wolnostojący akt męski i pomnik konny.

Prorok Habakuk (Zuccone), ok. 1425–35 Marmur. Muzeum Katedry, Florencja. Portretowe rysy, nowożytna interpretacja rzymskiego weryzmu. Wazari: „Przemów, albo niech cię zabierze zaraza!"
Święty Jerzy, ok. 1416 Or San Michele, Florencja. Pewny siebie młodzieniec, pełna znajomość anatomii, lekki obrót głowy — dynamika.
Dawid (brązowy), ok. 1440–43 Pierwszy nowożytny akt pełnoplastyczny. Kontrapost, idealizacja antyczna, liście laurowe na kapeluszu, dwuznaczność. Głowa Goliata u stóp.
Gattamelata, Padwa, 1447–53 Pierwszy nowożytny pomnik konny — wzorowany na Marku Aureliuszu. Rysy twarzy cesarskie. Zlecenie rodziny Erasmo da Narni.

Technika: relief stiacciato

„Relief spłaszczony" — bardzo niski relief malarski, stosowanie perspektywy linearnej, roztapianie form w tle. Malarstwo środkami rzeźbiarskimi.

Brunelleschi — perspektywa i architektura

📐

Odkrycie perspektywy linearnej

W Rzymie, rysując bryły budowli antycznych, Brunelleschi zauważył prawidłowości, które skodyfikował w system perspektywy zbieżnej. Punkt zbiegu na horyzoncie. Stało się to narzędziem malarzy renesansowych.

Masaccio i perspektywa w malarstwie

Trójca Święta, ok. 1426–28 Kościół Santa Maria Novella, Florencja. Pierwsze przekonujące zastosowanie perspektywy zbieżnej w malarstwie. Florentyńczycy sądzili, że Masaccio „przebił ścianę kościoła". Nagrobek rodziny Lenczi.
"Masaccio przebił ścianę kościoła Santa Maria Novella." — reakcja Florentyńczyków wg Vasariego

Oś czasu — Quattrocento

1348

Czarna Śmierć — przerwa w rozkwicie sztuki florenckiej

1401

Konkurs na drzwi Baptysterium — narodziny renesansu w historii sztuki

ok. 1416

Donatello — Święty Jerzy (Or San Michele)

ok. 1426

Masaccio — Trójca Święta (perspektywa w malarstwie)

ok. 1440

Donatello — Dawid brązowy (pierwszy nowożytny akt)

2. poł. XV w.

Rajskie Wrota Ghibertiего — perspektywa i antykizacja

1447–53

Donatello — Gattamelata (pierwszy nowożytny pomnik konny)

ok. 1480

Botticelli — apogeum szkoły florenckiej

1527

Sacco di Roma — koniec renesansu dojrzałego

Kluczowe pojęcia

Quattrocento Perspektywa liniarna / zbieżna Akt pełnoplastyczny Relief stiacciato Kontrapost Antykizacja Pomnik konny Mecenat Medyceuszy Szkoła florencka Weryzm Renesans wczesny / dojrzały / późny